Tσιγγάνικα «μάτια», τσιγγάνα ζωή

Αρ. Φύλλου 18436
Πέμπτη
12 Ιανουαρίου 2006

EKΘEΣH ΣTHN KPHTH
Tσιγγάνικα «μάτια», τσιγγάνα ζωή

Πώς βλέπουν οι Tσιγγάνοι τη ζωή και τους φίλους τους.

Mια έκθεση με φωτογραφίες τραβηγμένες από τους ίδιους, στο Iστορικό Mουσείο Kρήτης, δίνει «βροντερή» απάντηση
ΆΝΝΑ ΛΥΔΑΚΗ

Συχνά βλέπουμε φωτογραφίες Τσιγγάνων σε περιοδικά, εφημερίδες, βιβλία... Τα πρόσωπά τους, οι λουλουδάτες φούστες, τα μακριά μαλλιά των γυναικών και τα χρώματα γύρω τους προκαλούν το ενδιαφέρον των μη Τσιγγάνων φωτογράφων, επαγγελματιών και ερασιτεχνών. Είναι προφανές όμως πως ο φωτογράφος στην περίπτωση αυτή απαθανατίζει ό,τι ενδιαφέρει εκείνον εικαστικά ή και επιστημονικά, εφόσον η ανάγνωση του φωτογραφικού ντοκουμέντου αποτελεί μέρος μιας ερευνητικής διαδικασίας.

Τις ημέρες αυτές όμως στο Ηράκλειο οι επισκέπτες του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης μπορούν να δουν τους Τσιγγάνους από μιαν άλλη οπτική γωνία: από τη δική τους σκοπιά, μέσα από το δικό τους βλέμμα, όπως πέφτει πάνω σε πρόσωπα οικεία και αντικείμενα. Πρόκειται για μια έκθεση με φωτογραφίες που τράβηξαν οι ίδιοι στον καταυλισμό τους, στους δικούς τους χώρους.

«Σήκω χόρεψε κουκλί μου να σε δω να σε χαρώ...».

Λάγνα μάτια, φιδίσια κορμιά, γοητευτικά λικνίσματα. Ο ... χορός των Τσιγγάνων μέσα από το δικό τους φακό.

Μια έκθεση στην οποία οι Τσιγγάνοι μάς δείχνουν τα πράγματα όπως τα βλέπουν εκείνοι, επιχειρώντας να μας φανερώσουν τον κόσμο τους και να συνομιλήσουν με την ευρύτερη κοινωνία, φέροντας προ ομμάτων εικόνες της καθημερινής τους ζωής.

Νεαροί Τσιγγάνοι - αγόρια και κορίτσια - από τον καταυλισμό της Νέας Αλικαρνασσού, που βρίσκεται σε απόσταση επτά χιλιομέτρων από το κέντρο του Ηρακλείου, εκπαιδεύτηκαν από τον φωτογράφο Μανόλη Πρινιανάκη στο πλαίσιο δράσης η οποία χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα της E.E. «Νεολαία» (Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς), για την υλοποίηση του οποίου βοήθησε και η εκπαιδευτικός Ελένη Ντέρα.

Μετά την εκπαίδευσή τους, οι Τσιγγάνοι αποφάσισαν τι είναι για εκείνους σημαντικό και ωραίο και έστρεψαν τον φακό τους προς τα εκεί, απαθανατίζοντας πτυχές της καθημερινότητάς τους. Έτσι οι φωτογραφίες αυτές, ως ντοκουμέντο, αποκτούν μιαν άλλη αξία και έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για εκείνους που δεν αρκούνται στις στερεότυπες εικόνες. Παρόμοια αυθεντικότητα διακρίνεται και στο ντοκιμαντέρ του Μάνου Σταυρακάκη, που προβλήθηκε στην έκθεση και στο οποίο αφηγήτρια είναι η Τσιγγανοπούλα Αφροδίτη Σεραφειμοπούλου. H Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών (EKIM) και το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου πολιτιστικού νομίσματος), αποφάσισαν να οργανώσουν την έκθεση με σχολιασμό των εικόνων από τους ίδιους τους Τσιγγάνους. H υπεύθυνη του προγράμματος Νινή Καπετανάκη και η ανθρωπολόγος Αγγελική Μπαλτατζή, επιμελήτρια των Εθνογραφικών Συλλογών της EKIM, ανέλαβαν τη φροντίδα παραγωγής και ανάρτησης της έκθεσης, που θα διαρκέσει μέχρι τις 14 Ιανουαρίου. Παράλληλα γίνονται προβολές ταινιών - ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας - με θέμα τους Τσιγγάνους, ενώ επιστήμονες και καλλιτέχνες εκθέτουν τις απόψεις τους και συζητούν με τους επισκέπτες.

H EKIM ιδρύθηκε το 1951 με πρωτεργάτες τούς Ανδρέα Γ. Καλοκαιρινό, M. Παρλαμά και N. Πλάτωνα με κύριο σκοπό, όπως αναφέρει η ιστορικός Λένα Τζεδάκη - Αποστολάκη, τη διάσωση, συντήρηση και προβολή του μεταχριστιανικού πολιτισμού του νησιού.

«Δεν υπηρετούμε στερεότυπα»

«H οργάνωση μιας έκθεσης για τη σημερινή πραγματικότητα των Τσιγγάνων σ' ένα Ιστορικό Μουσείο μπορεί να ξενίσει. Όμως, πίσω από αυτές τις δραστηριότητες υπάρχει ένα σκεπτικό», λέει για την έκθεση ο άμισθος διευθυντής του Μουσείου, Αλέξης Καλοκαιρινός, αναπληρωτής καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. «Το IMK είναι καταγεγραμμένο στα μητρώα του ΥΠΠΟ και στη συνείδηση των ανθρώπων που σχετίζονται μαζί του ως Ιστορικό και Εθνολογικό Μουσείο. Την κοινή, ανθρωπολογική, συνισταμένη της Ιστορίας και της Εθνολογίας την αναζητούμε σε κάθε μας βήμα. Το Μουσείο μας δεν υπηρετεί στερεότυπα. Είναι ένα Μουσείο ανησυχαστικό μάλλον παρά καθησυχαστικό. Βέβαια, το να ταράζεις τα νερά δεν είναι αυτοσκοπός. Σκοπός μας είναι η ερμηνεία και η κατανόηση, είτε στο βάθος του χρόνου όπου προβάλλουμε τη συλλογική μας συνείδηση είτε δίπλα μας, του διαφορετικού, που πάλι οριοθετεί αυτή τη συνείδηση. H ερμηνεία και η κατανόηση μπορούν να βοηθήσουν στην προσέγγιση ανάμεσα στους ανθρώπους, δείχνοντάς τους ότι είναι μεταξύ τους λιγότερο διαφορετικοί απ' όσo νομίζουν».

Το ράψιμο της προίκας, στιγμή «ιερή» και χαρακτηριστική, απαθανατίστηκε από τον φακό

INFO

«Τσιγγάνοι: H δική μου πραγματικότητα», στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, Ηράκλειο, έως 14 Ιανουαρίου.

http: //www.historical-museum.gr

(Οι επισκέπτες μπορούν να περιηγηθούν στη φωτογραφική έκθεση)

H Άννα Λυδάκη είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

ΤΑ ΝΕΑ , 12/01/2006 , Σελ.: P41
Κωδικός άρθρου: A18436P411
ID: 502022

HOME PAGE (click)

Mικρή περιπλάνηση στον αθέατο κόσμο των Pομ

Αρ. Φύλλου 18426

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΣ

TPITH AΠOΨH
Ο χρόνος δεν αλλάζει

Mικρή περιπλάνηση στον αθέατο κόσμο των Pομ

Στον τσιγγάνικο καταυλισμό της Νέας Αλικαρνασσού, στις παρυφές του Ηρακλείου, δεν υπάρχει καθόλου χριστουγεννιάτικος διάκοσμος. Δεν υπάρχει καν προφανής θέση για διάκοσμο. Επίσης, δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα που θα έκανε τον υποθετικό διάκοσμο να φωτίζει τις νύχτες των γιορτών. Άλλωστε, ο ίδιος ο καταυλισμός και οι κάτοικοί του είναι κατά μία έννοια ανύπαρκτοι. Αν και η εγκατάσταση των Ρομά στα νότια του προσφυγικού δήμου της N. Αλικαρνασσού, έγινε προ εικοσαετίας και πλέον με απόφαση της Νομαρχίας, η δημοτική αρχή (παλαιότερα N.Δ., σήμερα ΠΑΣΟΚ) αρνείται πεισματικά να αναγνωρίσει την υπόστασή τους και να αναλάβει στοιχειώδεις υποχρεώσεις της απέναντί τους.

Για τους περισσότερους από μας, κατοίκους του πολεοδομικού συγκροτήματος της κρητικής πρωτεύουσας, ο καταυλισμός είναι αθέατος. Κανείς «μπαλαμός» (μη Τσιγγάνος) δεν πρόκειται να περιπλανηθεί στα λασπωμένα σοκάκια, όπου κυλούν τα απόνερα, ανάμεσα στις παράγκες από νάιλον, τις άδειες και διάφανες σχεδόν, με τη μικρή μαντεμένια ξυλόσομπα στη μέση. Κανείς, αν εξαιρέσουμε λίγους ανθρώπους που δίνουν δωρεάν τον χρόνο για να τους μείνει λίγη αξιοπρέπεια, όπως προτρέπει ο ποιητής.

Όταν η ανθρωπολόγος Νινή Καπετανάκη, η δασκάλα Ελένη Ντέρα, ο φωτογράφος Μανόλης Πρινιανάκης και ο σκηνοθέτης Μάνος Σταυρακάκης ήρθαν και με βρήκαν στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, είχαν συλλέξει το υλικό που θα παρουσιάζαμε μαζί τρεις μήνες αργότερα στις Αίθουσες Περιοδικών Εκθέσεων του Μουσείου. Μια ομάδα Τσιγγανόπουλων, η Αφροδίτη, η Χριστίνα, ο Μαρίνος, η Νικολέτα, ο Παντελής, η Αλέκα και ο Χρήστος, είχαν εκπαιδευθεί στη φωτογραφία και είχαν αποτυπώσει σε χιλιάδες λήψεις τη ζωή στον καταυλισμό. H έκθεση διαρκεί ώς τις 14 Ιανουαρίου 2006 (και είναι επίσης επισκέψιμη στο www. historical-museum.gr).

Βρέθηκα στον καταυλισμό ένα κρύο απόγευμα του Δεκέμβρη. Κάθομαι στην παράγκα με τον Σταύρο που είναι κοντά στα εξήντα αλλά δείχνει ογδόντα. Ένα τσούρμο δισέγγονα παίζουν γύρω μας, τα μισά ξυπόλητα. Ο Σταύρος είναι γραμμένος στα δημοτολόγια της Ιεράπετρας, ο ένας από τους γιους του, που κάθεται μαζί μας, στα δημοτολόγια της Καρδίτσας. «Οι δημοτικές αρχές της N. Αλικαρνασσού αρνούνται να εγγράψουν τους Τσιγγάνους στους δημοτικούς καταλόγους, παρ' όλο που οι περισσότεροι μένουν μόνιμα και διακόσια περίπου παιδιά έχουν γεννηθεί εκεί» μου έλεγε ο πολιτικός μηχανικός Λεωνίδας Δρανδάκης, δραστήριο μέλος της Διεθνούς Αμνηστίας. «Από το 1995 ώς σήμερα, θεωρούν τον καταυλισμό παράνομο και υπό διαμετακόμιση. Αρνούνται όμως εκ των προτέρων κάθε πιθανό τόπο μετεγκατάστασης μέσα στα διοικητικά τους όρια».

Ο Σταύρος νιώθει να σαπίζει μέσα στο χαρτόνι και το νάιλον της παράγκας. Θα ήθελε κάτι που να μοιάζει περισσότερο με σπίτι, τουλάχιστον για τα παιδιά του. Αλλά και η κατασκευή του βόθρου για μια τουαλέτα ακόμα αποδεικνύεται αδύνατη. «Αν φέρουμε μηχάνημα, παραφυλάνε να τους διώξουν αφού δεν είμαστε νόμιμοι». Οι αρχές παίζουν τη γάτα με το ποντίκι στον καταυλισμό. Και ο καταυλισμός είναι γεμάτος ποντίκια.

Πριν σουρουπώσει, ο σαραντάχρονος Λάμπρος, πλανόδιος οπωροπώλης το επάγγελμα, με πηγαίνει στον λόφο δύο χιλιόμετρα προς Νότον. Υπάρχουν ακόμα οι ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι, τα χαραγμένα οικόπεδα και τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης που χορταριάζουν. Είναι ο τόπος μετεγκατάστασης που μελετήθηκε και άρχισε να υλοποιείται στο πλαίσιο του αθόρυβου αλλά αποτελεσματικού ενδιαφέροντος που έδειξε για την υπόθεση των Ρομά ανά την Ελλάδα το πρωθυπουργικό γραφείο για την ποιότητα ζωής, στον καιρό του Σημίτη. Ο τότε δήμαρχος (N.Δ.) συμβιβάστηκε τελικά με την ιδέα. Αλλά ο σοσιαλιστής διάδοχός του φρόντισε για τη δυναμική ανατροπή. Με την ανάληψη της δημοτικής εξουσίας έσπευσε να καταλάβει και να περιφράξει τη μισή έκταση την οποία διεκδικεί, αναπόδεικτα, ως «δημοτική περιουσία». Με τη συνενοχή άλλων καταπατητών και τη νωθρότητα των λοιπών δημόσιων αρχών, το έργο ματαιώθηκε.

«Εδώ ήταν να γίνει το σπίτι μας». Ο Λάμπρος μού δείχνει το ακριβές σημείο χωρίς κανένα πάθος. Οι άνθρωποι είναι αξιοπρεπείς και δεν περιμένουν τίποτε από μας. Δεν περιμένουν ούτε τα περίφημα ατομικά δάνεια μεταστέγασης, που άλλωστε έχουν πάψει να τους εγκρίνονται και οι ίδιοι, έχοντας παλαιότερα ελπίσει σε μια ομαδική μεταστέγαση στον συνοικισμό («που θα του δίναμε κι ένα όνομα»), δεν τα διεκδίκησαν έγκαιρα. Έτσι, χάθηκαν ανάμεσα στις σπασμωδικές, αντιφατικές και ατελέσφορες απόπειρες της Πολιτείας, άλλοτε για την «ένταξή» τους ως οργανωμένης κοινότητας που διατηρεί πολιτισμικά της χαρακτηριστικά και άλλοτε για την «ενσωμάτωσή» τους, δηλαδή την αφομοίωσή τους στην ελληνική κοινωνία.

«Ο Τσιγγάνος δεν ζητάει μια θέση υπαλλήλου ή έναν διορισμό» λέει ο Ηρακλής, άλλοτε πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου που έχει πια ατονήσει. «Το αίτημα είναι η δυνατότητα νόμιμης άσκησης του επαγγέλματός του και η στοιχειώδης μόρφωση». H Αφροδίτη, που ανήκει στη φωτογραφική μας ομάδα, έχει ένα σπάνιο χάρισμα λόγου. «Το όνειρό μου είναι να τελειώσω το Γυμνάσιο. Αν δεν τα καταφέρω, θα προσπαθήσω για τα παιδιά μου. Να κάνουν αυτό που εγώ δεν μπόρεσα».

Στο μεταξύ, ο τσιγγανομάχος προοδευτικός δήμαρχος της N. Αλικαρνασσού ετοιμάζεται να λάβει ξανά το χρίσμα από τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, εγνωσμένο φίλο των μειονοτήτων. Κάτω από το επίχρισμα, πολλά πράγματα μένουν τα ίδια.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι αναπληρωτής καθηγητής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθύνει το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.

ΤΑ ΝΕΑ , 29/12/2005 , Σελ.: N06
Κωδικός άρθρου: A18426N062
ID: 500521

HOME PAGE (click)